Retrieval practice: waarom vragen stellen beter kan werken dan opnieuw lezen

Je hebt een medewerker een training laten volgen en wilt dat de kennis blijft hangen. Wat doe je? Een presentatie opnieuw sturen, een pdf mailen, of een paar vragen stellen? Dat laatste kan verrassend krachtig zijn.

Wat is retrieval practice?

Retrieval practice betekent dat iemand probeert informatie actief uit het geheugen op te halen. Dus niet informatie opnieuw bekijken, maar proberen de informatie zelf te herinneren. Het verschil tussen lezen dat 'de drie stappen A, B en C zijn' en de vraag 'wat zijn de drie stappen?' beantwoorden lijkt klein, maar bij die tweede vorm moet het geheugen daadwerkelijk aan het werk.

Waarom is dat interessant?

Wanneer iemand kennis probeert op te halen, ontdekt die persoon bovendien wat hij nog weet en wat niet. Stel: bij de vraag welke drie stappen je volgt bij procedure X weet je A en B nog wel, maar C niet meer. Dat is waardevolle informatie: je hebt niet alleen een fout gemaakt, je hebt een kennishiaat ontdekt.

Retrieval practice is geen gewone toets

Een belangrijk verschil zit in het doel. Een toets is vaak bedoeld om te beoordelen, retrieval practice is vooral bedoeld om te leren. Een vraag kan dus prima worden gevolgd door 'het juiste antwoord is C, dit is waarom.' De fout wordt daarmee onderdeel van het leerproces in plaats van een afrekenmoment.

Voorbeeld in een veiligheidstraining

Stel dat medewerkers een veiligheidstraining hebben gevolgd. Een week later krijgen ze de vraag: je ziet dat een collega een veiligheidsprocedure overslaat, wat doe je? De medewerker kiest een antwoord, waarna feedback volgt. Een week later komt een vergelijkbaar scenario terug, en moet de medewerker de kennis opnieuw ophalen. Zo ontstaan meerdere momenten waarop dezelfde kennis actief wordt gebruikt, verspreid over tijd, zie ook waarom spreiding zo belangrijk is.

Retrieval practice versus opnieuw lezen

Opnieuw lezen is passief, richt zich op herkennen, kost weinig inspanning en laat weinig zien over eventuele kennishiaten. Retrieval practice is actief, richt zich op herinneren, vraagt meer cognitieve inspanning en maakt kennishiaten juist zichtbaar. Dat betekent niet dat lezen nutteloos is: informatie moet natuurlijk eerst worden geleerd. Maar voor het onderhouden van kennis speelt actief ophalen een belangrijke rol, en onderzoek naar retrieval practice ondersteunt het gebruik ervan als leerstrategie.

Goede retrieval questions maken

Een goede vraag hoeft niet moeilijk te zijn, maar moet vooral relevant zijn. 'Wat stond er op pagina 17 van de presentatie?' is een zwakke vraag. 'Wat zijn de drie belangrijkste stappen van procedure X?' is beter. En 'je komt situatie X tegen, wat doe je als eerste, en waarom?' is nog beter, omdat je dan van informatie reproduceren naar kennis toepassen gaat.

Gebruik verschillende vraagtypen

Varieer tussen feitelijke vragen ('wat is X?'), herinneringsvragen ('welke drie stappen ken je?'), toepassingsvragen ('wat doe je in deze situatie?'), beslissingsvragen ('welke optie kies je?') en reflectievragen ('welke fout komt in jouw werkomgeving het vaakst voor?'). Die variatie voorkomt dat een retentieprogramma alleen uit simpele multiplechoicevragen bestaat.

Retrieval practice voor trainingsbureaus

Een trainingsbureau kan bijvoorbeeld na iedere training een set van twaalf wekelijkse vragen aanbieden: basiskennis in week 1, een procedure in week 2, een scenario in week 3, toepassing in week 4, een moeilijkere vraag in week 5, een praktijkcase in week 6, enzovoort. Na twaalf weken heeft de cursist geen volledige training opnieuw gevolgd, maar is de belangrijkste kennis wel twaalf keer opnieuw geactiveerd. Precies dit mechanisme zit achter de wekelijkse kennisactivatie van Stiqqo.

Een belangrijke nuance

Retrieval practice betekent niet dat je iedere medewerker constant moet testen. Het doel is niet meer toetsen, het doel is meer actief leren. Een goede vraag kan daarom onderdeel zijn van een korte leeractiviteit, zonder dat de medewerker het gevoel krijgt opnieuw een examen te moeten doen.

Conclusie

Als je wilt weten of iemand iets nog weet, vraag het. Maar als je wilt helpen dat iemand het blijft weten, is het stellen van goede vragen zelf al onderdeel van het leerproces. Dat maakt retrieval practice bijzonder interessant voor kennisretentie: niet opnieuw vertellen wat iemand moet weten, maar iemand laten proberen het zelf terug te halen. Dat is precies waar kennisretentie begint.